#2 Fizjologia i żywienie w CT1
12.02.2018

#2 Fizjologia i żywienie w CT1

PATOFIZJOLOGIA CYKRZYCY TYPU I

 

Cukrzyca typu 1 jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym charakteryzująca się całkowitym brakiem wydzielania insuliny w konsekwencji zniszczenia wysp Langerhansa odpowiedzialnych za wydzielanie tego hormonu. W tej jednostce chorobowej praca układu odpornościowego zostaje zakłócona w wyniku działania czynnika wyzwalającego tj bakterii, wirusów i czynników pokarmowych, w konsekwencji czego zaczyna się rozwijać reakcja autoimmunologiczna skierowana przeciwko komórkom beta trzustki co ostatecznie prowadzi do całkowitego zahamowania wydzielania insuliny. Ponieważ ten typ cukrzycy przebiega z całkowitym brakiem wydzielania tego hormonu, warunkiem przeżycia chorego jest jej codzienna substytucja [1,2].


W diagnostyce cukrzycy typu 1 wykorzystuje się miedzy innymi laboratoryjne oznaczanie przeciwciał. Najczęściej oznaczane jest miano przeciwciał skierowanych przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego - anty-GAD. W przypadku osób w wieku średnim zaobserwowano, że kobiety z większym uszkodzeniem komórek beta mają wyższe miano przeciwciał GAD w porównaniu z mężczyznami. Dodatkowo u kobiet z wyższym poziomem GAD częściej występowały towarzyszące choroby autoimmunologiczne, w szczególności choroby tarczycy [1].

Dynamiczny wzrost zachorowań na cukrzycę typu 1 przypada na okres dojrzewania jednak może się ona ujawnić w każdym wieku. W ciągu roku znaczna większość zachorować przypada na okres zimowy. Uważa się, że ekspansja organizmu na choroby wirusowe może wzmagać proces autoimmunologiczny u osób będących w grupie ryzyka.


Początek tego typu cukrzycy bywa zwykle nagły i poważny. U osoby z cukrzycą typu 1 w momencie rozpoznania stwierdza się większość bądź wszystkie objawy kliniczne.  Chorzy zazwyczaj posiadają w rodzinie kilku krewnych z cierpiących na cukrzyce oraz charakteryzują się skłonnościami genetycznymi do jej rozwoju [1,2].
 

Osoby chorujące na cukrzycę typu 1 w celu ustalenia odpowiedniej dawki insuliny, przed spożyciem posiłku muszą obliczyć zawarte w nim wymienniki węglowodanowe oraz wymienniki białkowo-tłuszczowe. Na 1 wymiennik węglowodanowy przypada 10 g węglowodanów w danym posiłku natomiast na 1 wymiennik białkowo-tłuszczowy przypada 100 kcal pochodzących z białek i tłuszczów.
 

ŻYWIENIE W CUKRZYCY TYPU 1                                 

 

Zawartość węglowodanów w diecie osób chorych na cukrzycę typu 1 powinna stanowić 40% energii ogółem bądź mniej. Zalecane są głównie węglowodany złożone pochodzące z warzyw, pełnego ziarna zbóż oraz węglowodany proste pochodzące z owoców w ograniczonych ilościach. Ważne jest także aby spożywane produkty miały niski indeks glikemiczny  (IG<50) [1]. Produkty te wolniej podnoszą stężenie glukozy we krwi, przez co osoba chora może uniknąć hiperglikemii. Kolejnym ważnym aspektem w kontekście spożycia węglowodanów przez osoby chore na cukrzycę jest spożycie błonnika pokarmowego. Jego dzienne spożycie powinno się mieścić w granicach 20-35 g. Błonnik spowalnia wchłanianie węglowodanów oraz usprawnia pracę jelit przez co ogranicza ryzyko wystąpienia zarówno hipo- jak i hiperglikemii co może mieć kluczowe znaczenie w normalizacji glikemii. Cukier oraz słodycze, to produkty pozbawione ważnych składników odżywczych, a dodatkowo są źródłem tak zwanych „pustych kalorii”. Ich spożycie prowadzi do hiperglikemii oraz utrudnia redukcję masy ciała co jest szczególnie ważne w większości typów cukrzycy. Osoby mające problemy z rezygnacją ze słodyczy i cukru mogą stosować naturalne słodziki takie jak ksylitol, erytrytol czy stewia. Należy jednak pamiętać, że nie wolno przekraczać dawek zalecanych przez producenta, gdyż mogą one mieć działanie przeczyszczające [1].

                                                                                

Spożycie tłuszczów powinno się mieścić w granicach 35-45% energii ogółem. Kwasy tłuszczowe jednonienasycone powinny stanowić przynajmniej 15% wartości energetycznej diety, natomiast kwasy wielonienasycone między 10 a 15%, przy uwzględnieniu zawartości kwasów omega-6 i omega-3 w stosunku 3:1. Zaleca się zwiększenie spożycia dobrych jakościowo ryb do ok 2-3 razy w tygodniu ze względu na zawartość kwasów omega-3 które są bardzo niedoborowe w naszej diecie. Wielonienasyconym kwasom tłuszczowym z grupy omega-3 przypisywane jest działanie ochronne przed chorobami układu krążenia. Kwasy eikozapentaenowy i dokozoheksaenowy w szczególności przyczyniają się do obniżenia stężenia triglicerydów we krwi, zmniejszenia częstości skurczów serca oraz wyrównania homeostazy organizmu.


Kolejnym ważnym aspektem jest spożycie izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych. Izomery kwasów tłuszczowych o konfiguracji trans mają szczególnie negatywne działanie na organizm człowieka. Głównym ich źródłem są: żywność typu fast food, przemysłowo przygotowywane produkty cukiernicze oraz margaryny twarde. Liczne badania wykazały, że spożycie izomerów trans na wysokim poziomie przyczyniało się do zwiększenia frakcji LDL oraz obniżenia frakcji HDL cholesterolu w surowicy krwi oraz podnosi stężenie lipoproteiny (a) wpływającej na chorobę niedokrwienną serca [3,4,5]. Należy jednak pamiętać o naturalnie występujących izomerach trans występujących mięsie przeżuwaczy, wykazujących szczególne właściwości prozdrowotne. Najważniejszym izomerem kwasu tłuszczowego należącym do tej grupy jest kwas wakcenowy [6,7] który jako „aktywny biologicznie składnik błon odpowiada za integralność oraz sprawność tkanek i narządów organizmu.” [8]

Spożycie białka w diecie powinno oscylować w granicach 15-25% energii ogółem. Ważne jest również aby pamiętać o proporcjach białka roślinnego do zwierzęcego które powinny wynosić 1:1. Minimalne spożycie białka powinno zapewniać dzienne zapotrzebowanie wynoszące 1 g/ kg masy ciała [1].
 

Dieta ma fundamentalne znaczenie w leczeniu wszystkich typów cukrzycy jednak na każdy typ cukrzycy oraz na każdego pacjenta należy patrzeć indywidualnie. Zdrowe żywienie zmniejsza ryzyko bądź opóźnia wystąpienie wszystkich typów cukrzycy, działa profilaktycznie oraz zmniejsza ryzyko powikłań. Podstawą każdej zdrowej diety jest żywność jak najbardziej naturalna, jak najmniej przetworzona i jak najbardziej zbliżona do naszych potrzeb fizjologicznych jednak w przypadku cukrzycy głównym jej celem jest normalizacja glikemii i redukcja masy ciała. Dieta powinna dostarczać naszemu organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych takich jak węglowodany, białka i tłuszcze oraz witaminy i minerały w optymalnych ilościach, gdyż zarówno każdy niedobór jak i nadmiar może być szkodliwy dla naszego organizmu. Niestety w przypadku chorób autoimmunizacyjnych suplementacja staję się konieczna w większości przypadków, jednak zawsze powinna być ustalana z dietetykiem bądź lekarzem.
 

 

 

Bibliografia:

  1. Jarosz M.: Praktyczny podręcznik dietetyki. IŻŻ, Warszawa, 2011; 336-345.
  2. Peckenpaugh N.J.: Podstawy żywienia i dietoterapia. Elsevier, Wrocław 2011; 292-337
  3. Lichtenstein A.H.: Trans fatty acids and blood lipid levels, Lp(a), parameters of cholesterol metabolism, and hemoststic factors. J. Nutr. Biochem., 1998, 9 (5), 244-248.
  4. Lichtenstein A.H., Ausman L.M., Jalbert S.M., Schaefer E.J.: Effects of different forms of dietary hydrogenated fats on serum lipoprotein cholesterol levels. New Engl. J. Med., 1999, 340 (25), 1933- 1940; 341 (11), 856a.
  5. Achremowicz B., Korus J. "Potrzeba regulacji zawartości izomerów trans kwasów tłuszczowych w żywności." Żywność Nauka Technologia Jakość 14.3 (2007).
  6. Bartnikowska E., Obiedziński M.W., Grześkiewicz S.: Sprzężone dieny kwasu linolowego – niedawno wykryte związki o działaniu antykancerogennym występujące w mleku i jego przetworach. Przegl. Mlecz., 1999; 3; 86-91.
  7. Cichosz G.,  Czeczot h. "Tłuszcz mlekowy w profilaktyce chorób nowotworowych." Pol. Merk. Lek 33.195 (2012): 168-172.
  8. Cichosz G., Czeczot H. "Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka." Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 45.2 (2012): 181-190.


Ten serwis wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub odczyt wg ustawień przeglądarki.  

AkceptujęWięcej informacji